ریشه های ناکارآفرینی ایرانیان (بخش اول)

بنیاد پرش 22 اکتبر 2016 0
ریشه های ناکارآفرینی ایرانیان (بخش اول)

عوامل محیطی موثر بر ناکارآفرینی ایرانیان

مقدمه

کارآفرینی یا به عبارت دقیقتر نوارزش آفرینی مقوله ای است چند بعدی که شناخت دقیق آن میتواند ما را به سوی برنامه ریزی بهتر برای دستیابی به اهداف پایدار توسعه ای کمک نماید . آنچه در ایران امروز شاهد آن هستیم موجی است که به دلیل عوام پسند بودن واژه کارآفرینی ایجاد شده است و شواهد هم نشان میدهد که این موج در توده های بزرگ جوانان و افراد جویای کار در حال فرونشستن است . دلیل این امر آن است که حوزه کارآفرینی در سال های اخیر بدون مطالعه و دقت در ریشه های تاریخی و فرهنگی ناکارآفرینی ایرانیان به صورت حباب گونه مورد توجه قرار گرفت و در نتیجه این بخش نیز به سرنوشت بخش های دیگر مشابه دچار شد .اما به راستی ریشه ناکارآفرینی ایرانیان در کجاست؟ در بحث های تخصصی حوزه کارآفرینی  عوامل متعدد فردی و محیطی را در بروز رفتار های کارآفرینانه موثر میدانند. بررسی این عوامل نشان میدهد در بسیاری از شاخص های فردی موثر در بروز کارآفرینی ایرانیان گوی سبقت را از بقیه مردم جهان میربایند و به عبارت بهتر به صورت ذاتی و بدون در نظر گرفتن مشخصه های دیگر ایرانیان میتوانند کارآفرینان بهتری باشند .اما در ابعادی که با ساختار های اجتماعی و محیطی مرتبط میشود مطالعات مختلف نشان میدهد  ایرانیان دارای ضعف های اساسی هستند .در این سری مقالات به بررسی ریشه های بروز این ناکارآمدی ها میپردازیم .

فرصت  کلید ورود به بحث

کشف فرصت مهمترین کلید شروع فعالیت های کارآفرینانه است چه از دیدگاه شومپیتری و چه از دیدگاه کرزنری که یکی فرصت ها را خلق شدنی و دیگری کشف شدنی میدانند محیط نقش اساسی در این امر ایفا میکند یعنی برداشت ها و دانش موجود در محیط و یا رفتار های محیطی همه میتوانند در کشف و یا خلق فرصت ها از دید این دو مکتب موثر باشد .البته دیدگاه سومی هم بوسیله لاچمن مطرح است که فرصت ها از تصورات خلاق کارآفرینان نشات میگیرد که باز هم این تصورات میتواند در محیط ریشه داشته و از آن متاثر شود .اما وجه مشترک همه این مکاتب متاثر بودن کارآفرین از محیط است . این محیط را میتوان در قالب های مختلف مانند محیط خانوادگی ،محیط اجتماعی ،محیط جغرافیایی ،محیط سیاسی ،محیط مالی و اقتصادی و …. مورد بررسی قرار داد .هر کدام از این محیط ها دایره اثر و قدرت متفاوتی دارند و فرصت های برآمده از آنها نیز بزرگتر و یا نوآورانه تر هستند .بنابر این در این بخش محیط به عنوان عامل مهم مورد بررسی قرار میگیرد و ریشه ها و سیر تطور تاریخی محیط های مختلف در ایران مورد نظر است تا ببینیم چگونه است که محیط موجب بروز رفتار های نارکارآفرینانه در ایرانیان شده است .

جغرافیای طبیعی  ایران و آثار آن  

ایران یکی از کشورهای مهم و استراتژیک منطقه غرب آسیا می‌باشد که 1 میلیون و 648 هزار و 195 کیلومتر مساحت دارد که 880 کیلومتر آن خط آبی و 5 هزار و 894 کیلومتر از مرزهای ایران نیز مشترک است و  2 هزار و 440 کیلومتر خط ساحلی دارد.

«ایران» از نظر ساختار طبیعی، کشوری بلند و میانگین ارتفاع آن بیش از یک هزار متر از سطح دریاست. نَجد ایران، شامل «کویرنمک» «کویر لوت» است که بیش از نیمی از مساحت ایران را در برمی گیرد.بنابر این بخش عمده ای از مساحت ایران خالی از سکنه است .کوه ها ی ایران در بخش شمال مانند سدی نوار باریک شمالی کشور را از بقیه کشور جدا کرده و شرایط اقلیمی خاص و متفاوتی را رد این منطقه رقم زده اند و این امر مجوب تمرکز جمعیتی بالا در این منطقه از ایران  و جدایی ساختاری این بخش از بقیه نقاط ایران گردیده است .

در ایران چون بارندگی کم است؛ رودهای پُر آب که تمام سال جریان داشته باشند، زیاد نیست. گذشته از آن، بیشتر رودخانه های ایران از کوهستان ها می گذرند و در نتیجه قابل کشتیرانی نیستند. تنها رودِ قابل کشتیرانی، قسمت های پایین «رودخانه کارون» است که به «اروندرود» می پیوندد. رودهای بزرگ ایران در شمال به «دریای خزر» و در جنوب به «خلیج فارس» می ریزند یا به دریاچه ها و باتلاقی های داخلی فرو می روند. بعضی از رودها نیز از مرزهای ایران بیرون می روند یا سرچشمه هایشان بیرون از خاک اصلی ایران است.در نتیجه اقتصاد حول محور رود در ایران شکل نگرفته است .

کم آبی در ایران موجب پراکندگی جمعیت در مکان های دارای منابع آبی شده است که این امر به حصر اقتصادی و کاهش تبادلات فرصت آفرین در کشور در طول تاریخ منجر شده است .

وجود سه دریای بزرگ بین ایران و کشور های همسایه شامل دریای عمان خلیج فارس و دریای خزر موجبات بروز رفتار های اقتصادی در مناطق مجاور سکونت گاههای بزرگ در اطراف این دریاها شده است به نحوی که  بنادر جنوبی ایران در طول تاریخ همواره محل  بروز فرصت های متعدد برای ساکنین بوده اند و از نظر تجاری در دوره های مختلف فعالیت داشته اند . اما نکته مهم این است که اقلیم حاکم براین مناطق و عدم توسعه زیر ساخت های مختلف به دلایل متعدد موحب شده است تا بخش خیلی محدودی از 2440 کیلومتر خط ساخلی مورد بهره برداری قرار گیرد.

جغرافیای اقتصادی و سیاسی ایران و آثار آن

کشور ایران به دلیل موقعیت خود یکی از مهم‌ترین و استراتژیکترین کشورهای جهان است و به همین دلیل به ایران ” دروازه آسیا ” و همچنین ” چهارراه جهان ” اطلاق می‌شود؛ این کشور از شمال با جمهوری آذربایجان، ارمنستان و ترکمنستان، از شرق با افغانستان و پاکستان و از غرب با ترکیه و عراق همسایه ‌است و همچنین از شمال به ” دریای خزر ” و از جنوب به ” خلیج فارس ” و ” دریای عمان ” محدود می‌شود، که دو منطقه نخست از مناطق مهم استخراج ” نفت ” و ” گاز ” در جهان هستند.

وضعیت جغرافیایی سخت ایران بخصوص کم آبی گسترده در آن  را دارای دو اثر مهم میتوان دانست اول  پراکندگی اجتمعات اسکان یافته به نحوی که در مناطق بزرگی از  ایران فاصله بین مراکز جمعیتی بسیار بالا و نزدیک  به 400 یا 500 کیلومتر است  و این امر موجب محصور شدن اقتصادی این مراکز تجمع و بروز رفتار اجتماعی در بین فعالان اقتصادی در راستای بهره برداری از این حصر و به وجود آمدن یک اقتصاد درون منطقه ای در بخش های مختلف ایران است .

خصوصیات یاد شده فوق  و مهمترین آنها یعنی موقعیت خاص ایران و منابع مختلف آن موجبات بروز دومین اثر  یعنی توجه گسترده به این منطقه از جهان میشود ارتباط بین موضوع اخیر با مسئله ی  ناکارآفرینی ایرانیان یه نظر نادرست مینماید چرا که توجه به این محیط موجب بروز فرصت های بیشتر خواهد شد  اما در اصل این امر در ایران به گونه کلان تر بروز کرده است و آن  بروز جنگ های متعدد با منشا درونی و بیرونی در ایران در طی  دوره طولانی تاریخی است .

این جنگ ها و اشغال ها باعث بروز حالتی در کشور شده است  که میتوان آن را به صورت دوره های منقطع و کوتاه مدت وجود حکومت و ثبات در ایران مشاهده کرد.اثر اصلی ناشی از این اتفاق، بروز جامعه کوتاه مدت در ایران است که در طی آن افراد محافظه کار شده و رفتار های اجتماعی خاصی را از خود بروز میدهند .

کارآفرینی در هر سه دیدگاه و مکتب ذکر شده در بالا مستلزم نوآوری و  فرصت شناسی است  و این امر جز با رسوب سرمایه و تجربه فراهم نمیشود. به این معنی که فرد کارآفرین و جامعه کارآفرین باید در دوره های مشخص و دارای ثبات قرار بگیرد تا بتواند سرمایه مالی لازم را جمع آوری کرده و تجربه لازم را نیز از نسل های قبل دریافت کند تا بتواند دست به نوآوری و کشف فرصت بزند .

در طول تاریخ ایران بعد از حکومت های باستانی ایران که مدت زمان طولانی ثبات حاکم داشته اند ایران به صورت مداوم بین حکومت های قبیله ای دست به دست شده است و یا به اشغال بیگانگان درآمده است  هر کدام از این رویداد ها بخش بزرگی از سرمایه های مالی و انسانی  که ریشه بروز رفتار های کارآفرینانه بوده است را در قالب کاهش شدید جمعیت ناشی از مهاجرت و فرار انسان ها و مرگ آنها و به یغما رفتن دارایی و سرمایه نقدی صاحبان کسب و کار و مشاغل از بین برده اند و در نتیجه  آنچه امروز در دستان ماست دارای عمق و غنای کافی برای بروز نوآوری های فرصت ساز نیست .

همچنین کوتاه مدت بودن جامعه و حکومت های ایران موجب عدم شکل گیری تشکیلات و سازمان های صنفی مستقل از حکومت گردید که در نتیجه این امر مشارکت مردم در امر هدایت جامعه، مدیریت و توسعه ی آن ناچیز بوده است. در نتیجه استعدادها و توانایی های فردی در ایران کمتر مجال برای شکوفایی پیدا کرده است . در حقیقت حکومت های ایران مدام در حال درگیری با رقبای داخلی و خارجی خود بودند و فرصت کمی برای شکل دهی به این بخش ها داشتند و هر فعالیتی که در این خصوص صورت میگرفت  مورد توجه واقع نمیشد و فدای  تحکیم پایه های حکومتی میشد که در نهایت در طی چند سال جای خود را به حکومت دیگری میداد .

 


پاسخی بگذارید »

شما باید وارد شوید تا بتوانید کامنت بگذارید.