بررسی اکوسیستم کارآفرینی کشور چین

بنیاد پرش 9 اکتبر 2014 0

بررسی اکوسیستم کارآفرینی کشور چین

محسن مولایی نسب

چین کشوری پهناور با وسعت 4/9 میلیون کیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر یک میلیارد و سیصد میلیون نفر است. از سال 1978 تا کنون کل تولید ناخالص داخلی کشور سالانه با نرخ میانگین 10 درصد افزایش داشته است. در حال حاضر زمام داران چین دریافته‌اند که برای حفظ موقعیت خود و پیروزی در رقابت‌های بازار، نه تنها باید مهارت‌ها و دانش‌هایی را فرا گیرند که به اقتصاد داخلی کمک کند، بلکه باید فرهنگ کارآفرینی را درون سازمانها و در کل کشور چین، رواج و توسعه دهند.

جدول 1- نگاه کلی به شاخص‌های اقتصادی چین

 china (1)

Source: The World Bank

2- بررسی اکوسیستم کارآفرینی چین

در سال‌های اخیر زمامداران جدید چین با پیگیری افزایش سهم بخش خصوصی در اقتصاد سعی داشته‌اند تا سهم دولت در اقتصاد را کاهش دهند. در طی سال‌های 2010 تا 2014 وضعیت شاخص‌های مختلف در حوزه اقتصاد بخش خصوصی به صورت چشمگیری بهبود یافته است. با وجود این برنامه و تلاش دولت چین برای تحقق آنها هنوز هم شرکت‌های دولتی مهم‌ترین بازیگران اقتصاد چین هستند. این شرکت‌ها به منابع مالی بزرگ به سهولت دسترسی دارند و نهادهای نظارتی و تنظیم مقررات با آنها هماهنگ هستند، در صورتی که شرکت‌های کوچک خصوصی و کارآفرینان با موانع زیادی مواجه هستند.

اقدام دولت چین در صدور بخش نامه‌هایی در سال 2013 مبنی بر اعطای اجازه برای ورود بخش خصوصی به بازار خدمات مالی، انرژی، راه آهن و مخابرات نشان دهنده عزم جدی این کشور برای کمک به کارآفرینان است. به این منظور دولت چین مراحل لازم برای تایید و اعطای مجوز برای کسب و کارها را کاهش داده است و در حال حاضر نسبت به سال 2009 این مراحل به یک سوم تقلیل یافته است و روزهای لازم برای شروع یک کسب و کار تازه با کاهش 5 روزی نسبت به سال 2009 به 36 روز در سال 2013 رسیده است. این امر به کارآفرینان کمک می‌کند تا هزینه‌های راه اندازی کسب و کار را کاهش دهند.

 از سوی دیگر کاهش سهم بنگاه‌های تجاری دولتی و باز شدن فضای رقابتی در بازارهای داخلی چین امکان استفاده بیشتر کارآفرینان از فرصت‌های این بازار بزرگ را فراهم می‌کند. بازار چین به صورت فزاینده ای رو به رشد است و این رشد تقاضا، منجر می‌شود که کسب و کارها همواره با روندی مثبت و افزایشی مواجه باشند.با وجود اینکه تغییرات سریع نیستند اما برای کارآفرینان امیدوار کننده است. در کنار تلاش‌های مستقیم برای بهبود فضای کسب و کار و توسعه اکوسیستم کارآفرینی فعالیت‌هایی مانند مبارزه با فساد اداری و دولتی، کاهش هزینه‌های دولتی، کاهش هزینه‌های حمل و نقل دولتی منجر به افزایش سطح امیدواری و ایجاد فضای خوش بینی در بین فعالان اقتصادی و کارآفرینان برای بهبود فضا شده است.

در بعد نیروی انسانی چین به منظور غلبه بر ضعف خود در تامین نیروهای با مهارت و دانش کارآفرینی، دو راهبرد اساسی را دنبال می‌کند راهبرد اول جذب نخبگان چینی ماهر از خارج از کشور و راهبرد دوم توسعه آموزش کارآفرینی در داخل چین است.

در خصوص راهبرد اول دولت چین برنامه ای با عنوان استعدادهای درخشان را اجرا نموده است. در این برنامه با ایجاد 150 مرکز رشد کسب و کار 8000 شرکت توسط 20000 نخبه چینی که در فناوری‌های پیشرفته و راهبردی دارای مهارت هستند و خارج از این کشور مشغول به کار یا تحصیل هستند تاسیس می‌شود. در این مراکز رشد کسب و کار خدمات زیر ساخت و پشتیبانی، خدمات بازاریابی، خدمات نیروی انسانی، خدمات پروژه‌ها و خدمات تامین سرمایه ارائه می‌شود.

تا به حال 3000 نفر نخبه دانشگاهی از سراسر جهان به این مراکز جذب شده‌اند. در حال حاضر چین به عنوان یک کشور نوآور شناخته نمی‌شود و از آنجا که نوآوری موتور محرک کارآفرینی است دولت چین با حمایت از ایده‌ها و نوآوری‌ها اقدامات گسترده ای را برای جبران این نقیصه آغاز کرده است. افزایش چشمگیر شمار پتنت های ثبت شده در سال‌های اخیر توسط چین اهتمام جدی دولت به این موضوع را نشان می‌دهد و این کشور را در رتبه چهارم جان قرار داده است. چین قصد دارد از یک تولید کننده کالاهایی نوآورانه خارجی، به یک کشور نوآور تبدیل شود.

 در خصوص راهبرد دوم با توجه به اینکه چین برای توسعه اکوسیستم کارآفرینی، از نظر نیروی کار ماهر با ضعف شدید روبروست، برنامه‌های آموزشی در سطوح مختلف برای غلبه بر این نقطه ضعف تدوین شده است. به عقیده یک کارآفرین چینی به نام نابیو[1]، آموزش در سطوح مختلف، فرهنگ سازی در سطح عمومی و ارائه آموزش‌های همگانی می‌تواند سنگ بنای حرکت کارآفرینی در چین باشد.

دولت چین برای جبران عقب ماندگی خود برای تربیت نسل کارآفرین اقدام به راه اندازی برنامه‌های بومی آموزش کارآفرینی نموده است. همچنین برای آشنا سازی دانشجویان با مراحل تشکیل و اداره کسب و کار و کمک به آنها برای راه اندازی کسب و کار برنامه‌های مختلفی از سازمان جهانی کار در بین سر فصل دروس گنجانده است.

تامین سرمایه مناسب یکی از عوامل شناخته شده توسعه کارآفرینی در جهان است. دولت چین در این حوزه بسیار موفق عمل نموده است، به نحوی که در سال 2013 این کشور در بین 20 کشور صنعتی از نظر این شاخص در جایگاه سوم قرار گرفته است. چین همواره در حال طراحی راه‌های نوآورانه برای تامین مالی شرکت‌های کارآفرین است.

فعالین اکوسیستم کارآفرینی چین عقیده دارند، دسترسی آسان و سریع به منابع مالی یکی از کلیدی‌ترین عوامل در توسعه کارآفرینی است. در تحقیقی که صورت گرفته است 64 درصد پاسخ دهندگان ایجاد مسیرهای جدید به غیر از بانک‌ها برای تامین مالی کسب و کارها را عامل رشد کارآفرینی دانسته‌اند.

دولت‌های محلی در چین برای غلبه بر چالش اصلی راه اندازی کسب و کارها یعنی تامین مالی اولیه، اقدام به راه اندازی صندوق‌های سرمایه گذاری نموده‌اند و با اعطای وام‌های تضمین شده از طریق بانک‌ها، نیازهای مالی این شرکت‌ها برای مراحل بعدی را تامین می‌نمایند. شرکت‌های نوپا می‌توانند وام‌هایی بین 3 تا 8 هزار دلار را برای شروع کسب و کار دریافت کنند و در زمان بازپرداخت دولت محلی 50 درصد این وام‌ها را به صورت یارانه پرداخت می‌کند. کارآفرینان از پرداخت  هزینه راه اندازی شرکت، حق ثبت شرکت‌ و  مجوزهای لازم در سه سال اول فعالیت معاف هستند.

 در کنار برنامه‌های دولتی برای تامین مالی، توسعه نوآوری و تربیت نیروی کارآفرین، زمامدارن چین به فرهنگ کارآفرینی به عنوان یکی از عوامل موثر در توسعه اکوسیستم کارآفرینی توجه کرده‌اند. چینی‌ها به عنوان مردمی نوآور شناخته نمی‌شوند و محیط حاکم بر روابط اجتماعی در چین یک محیط پدر سالارانه است که با تعیین نقش‌های مشخص برای اعضای خانواده از خلاقیت و نوآوری جلوگیری می‌نماید. ویژگی مثبت فرهنگ چینی این است که اخلاق کار سخت کنفوسیوسی چینی‌ها را به سوی عقایدی هدایت می‌کند که معتقدند کار کردن, زندگی کردن است.[2]خانواده یک مفهوم مرکزی در جامعه چین دارد و اهداف خاص خانوادگی، روح کارآفرینانه را برای انجام کارهای پرخطر زنده نگه می‌دارد[3].

به عقیده آقای زو[4]- موسس مجموعه‌های بزرگ تجاری سا سور شانگهای – یکی از چالش‌های مهم فرهنگی در چین متقاعد کردن جوانان چینی به این موضوع است که کارآفرینی از کار دولتی ارزش بیشتری برایشان خلق می‌کند. چرا که جوانان چینی به کارهای با ثبات و درآمد مشخص تمایل بیشتری دارند. نکته ای که این کارآفرین بدان اشاره می‌کند کمبود تجربه در بین جوانان کارآفرین است او معتقد است کارآفرینان با تجربه باید در کنار جوانان قرار گیرند و آنها را آموزش دهند.

تحلیل و جمع بندی

در جمع بندی می‌توان گفت دولت چین بر اساس ماتریس SWOT زیر راهبردهای اساسی برای تقویت و توسعه اکوسیستم کارآفرینی را در نظر گرفته است.

china.2

بر این اساس راهبردهای اساسی زیر تدوین شده‌اند:

1- حمایت برای تسهیل آغاز و ادامه کسب و کار

2-آموزش و گسیل مربیان کارآفرینی برای تربیت نیروی کارآفرین ماهر

3- توسعه مراکز رشد کسب و کار برای جذب سرمایه‌های دانشی و فکری خارج از کشور و بهبود شاخص نوآوری

4- توجه به آموزش کارآفرینی در سطوح مختلف آموزش کشور و سرمایه گذاری در این حوزه برای تربیت نسل کارآفرین چین

در کنار این راهبرد اساسی راهبردهایی مانند ایجاد جامعه‌های صنفی و اطلاعاتی از افراد کارآفرین و تسهیل برقراری ارتباط بین کارآفرین از فعالیت‌هایی بوده است که در سه سال گذشته مورد توجه دولت چین بوده‌اند. که این جوامع و باشگاه‌ها می‌تواند به ایجاد زیر ساخت‌های قوی اجتماعی و حرفه ای برای توسعه جامعه کارآفرین در چین کمک کند.

شرایط محیط کسب و کار ایران از نظر وضعیت اقتصادی و انحصار شرکت‌های بزرگ دولتی شبیه به چین است. اگرچه ابلاغ سیاست‌های اصل 44 توسط مقام معظم رهبری عزم جدی برای کاهش سهم دولت در اقتصاد را نشان می‌دهد اما روند این فرایند کند بوده و ابهامات زیادی در این خصوص وجود دارد که به نظر می‌رسد دستیابی به اهداف آن را با چالش‌های جدی مواجه نموده است.

بر اساس الگوی چین یکی از مهم‌ترین راهبردها برای بهبود اکوسیستم کارآفرینی ایران، کاهش واقعی سهم اقتصاد دولتی و باز کردن فضا برای فعالیت گروه‌های کارآفرین خصوصی است. از سوی دیگر شاخص‌های محیط کسب و کار در ایران بر اساس آخرین گزارش بانک جهانی [5]  در دوره زمانی 2009 تا 2013 برابر با 152 بوده است و نکته قابل تامل این است که در طی سال‌های 2004 تا 2013 هیچ گونه بهبودی در این  شاخص ایجاد نشده است .

 ایران دارای سرمایه‌های انسانی آموزش دیده در داخل و خارج کشور است که می‌تواند با الگو برداری از چین و ایجاد مراکز توسعه کسب و کار و اجرای آموزش‌های لازم آنها را برای کارآفرینی توانمند سازد. در حال حاضر مشکل اساسی نیروی فارغ‌التحصیل در ایران، فقدان مهارت‌های کارآفرینی و هدایت کسب و کار در بین آنهاست که می‌توان با اصلاح نظام آموزشی و وارد کردن مطالب و دروس مورد نیاز در تمام سطوح تحصیلی زمینه را برای تربیت نسل کارآفرین فراهم نمود.

یکی از نقاط ضعف اکوسیستم کارآفرینی ایران دسترسی محدود کارآفرینان جوان به منابع مالی و سرمایه است. در این خصوص می‌توان با الگو برداری از نمونه چین صندوق‌های سرمایه گذاری و بودجه‌های توسعه ای خاص را طراحی و اجرا نمود تا مسیری بجز بانک‌ها برای تامین مالی فعالیت‌های کارآفرینانه فراهم شود. در بخش دیگر، استفاده از ظرفیت‌های فرهنگ ایرانی که کارآفرینی و ثروت آفرینی را تشویق می‌کند، می‌تواند به توسعه فرهنگ کارآفرینی در کشور سرعت بخشد.

به صورت خلاصه،کشور ایران از نظر نیروی انسانی، مواد اولیه و وجود بازار های بزرگ و دسترسی به زیر ساخت های ارزان قیمت انرژی امکان تبدیل شدن به قدرت منطقه ای را دارد. به این منظور تدوین راهبرد های اساسی برای استفاده از نخبگان ایرانی ، بهره گیری از روش های نوین تامین مالی  و سیاست گذاری های بلند مدت برای استفاده از ظرفیت بالقوه  نوآوری موجود در کشور  می تواند اکوسیستم کارآفرینی ایران را بهبود بخشد.

منابع

  1. “China’s Great Leap Forward in Patents,” IPWatchdog website, ipwatchdog.com, accessed 13 June 2013.
  2. D Zhou, “Chinese Entrepreneurs Go Global,” Technology Innovation Management Review, (June 2012).
  3. Entrepreneurial Spirit among East Asian Chinese – Swee Hoon Ang & Don G.P.Hong-2000-285,292
  4. “The 2013 economic system reforms key actions guidance notice,” The Central People’s Government of the People’s Republic of China website, gov.cn, accessed 30 June 2013.

[1]Nabio

[2]Entrepreneurial Spirit among East Asian Chinese – Swee Hoon Ang & Don G.P.Hong-2000-285,292

[3]Ibid,305

[4]Xu Rong Chan, Founder, Sasseur (Shanghai) Holding Co Ltd, China

[5]World Bank, Doing Business project (http://www.doingbusiness.org).


پاسخی بگذارید »

شما باید وارد شوید تا بتوانید کامنت بگذارید.