مرکز رشد یا شتابدهنده ؟ کدام یک حلقه نهایی کارآفرینی هستند ؟

mit2332148 14 سپتامبر 2014 0

مرکز رشد یا شتابدهنده ؟ کدام یک حلقه  نهایی کارآفرینی هستند ؟

محسن مولایی نسب

9-tips-get-most-out-your-accelerator

اشاره :

مراکز رشد فناوری و پارک های علم و فناوری تعداد زیادی از فارغ التحصیلان جوان دانشگاهها که صاحب ایده فناورانه هستند را در خود جای داده اند اما سوال اساسی این است که آیا  این افراد خدمات مورد نیاز برای تبدیل فناوری  حاصل شده در مراکز رشد به محصول را از این مراکز دریافت  میکنند ؟به نظر می رسد اختلاط دو ساختار مهم در زنجیر ه دانش تا محصول  موجب بروز نوعی اختلال هویتی شده است که نتیجه آن عدم  توانایی شرکت های دانش بنیان مستقر در پارک های علم و فناوری برای جذب سرمایه و ارائه محصول منطبق با نیاز مشتری   است .  غفلت از مفهوم شتابدهنده در حقیقت پاسخی به این سوال است که چرا پارک های فناوری در توسعه اکوسیستم کارآفرینی  موثر نبوده اند  .

مقدمه

از حدود یک دهه پیش و با ایجاد پارک های علم و فناوری در کشور امید بر این بود که این پارک ها با ایجاد مراکز  رشد و ارائه خدمات تخصصی مشاوره ای در حوزه تبدیل دانش به فناوری و تجاری سازی آن شبیه به آنچه در کشور های دیگر رخ میداد گام مهمی در مسیر توسعه فعالیت های مبتنی بر خلاقیت و نوآوری بردارند . اما با نگاه  غیر تجاری به این بخش و قرار دادن این  مراکز  در مجموعه مدیریتی وزارت علوم عملا آنها از گردونه  اهداف اصلی شان خارج شدند.

 گماردن اساتید آکادمیک به  عنوان مسئولین اجرایی این مراکز منجر به  تبدیل شدن این مراکز به  مجموعه های نمایشی بدون خروجی مشخص شد . البته پارک هایی مانند پارک فناوری پردیس  به دلیل خارج بودن از دایره مدیریتی وزارت علوم نتایج بهتری داشتند . در مجموع آنچه اتفاق افتاد  با آنچه در نمونه های خارجی روی میدهد کاملا متفاوت بوده و هست .

در حقیقت مراکز رشد و در ادامه مسیر پارک های فناوری نقش مهم شتابدهنده را باید در اکوسیستم کارآفرینی ایفا میکردند که متاسفانه با مدیریت نادرست و عدم توانایی این مدیریت ها در ارائه خدمات تخصصی در حوزه های مورد نیاز کسب و کار مبتنی بر  شرایط واقعی بازار ایران منجر به این شد که بسیاری از این مراکز به دام هایی برای شرکت های نوپا تبدیل شوند .

آنچه عملا در این مراکز اتفاق می افتد ورود صاحبان ایده -که اغلب فارغ التحیل دانشگاهی بدون هیچ تجربه کسب و کار هستند- با یک ارزیابی غیر دقیق از ایده و در مرحله بعد قرار دادن امکاناتی مانند فضای فیزیکی و خدمات اولیه فنی و تسهیلات مالی  توسعه ایده  بدون هیچ گونه خدمات تخصصی مشاوره در ابعاد مختلف است . در حقیقت  بعد از ورود شرکت ها به دلیل نبودن استاندارد ها و اهداف مشخص در سازمان پارک ها و مراکز رشدکشور عملا این افراد هم زمان و هم سرمایه را از دست میدهند و به رشد مورد انتظار دست نمی یابند .

خدماتی که در مراکز رشد کشور در حال حاضر ارائه می شود را میتوان در وب سایت های این مراکز مشاهده کرد و آنچه  جالب است  اینکه  مراکز یاد شده در قبال تمام خدمات دریافت شده هزینه  تقریبا مساوی با  بازار آزاد دریافت میکنند . مثلا به ازا هر متر مربع هزینه ای بین 6 تا 12 هزار تومان در پارک های مختلف دریافت میشود که مثلا برای یک فضای کار 100 متری  بین 600  هزار تومان تا 1200000 تومان دریافت  میشود . این موضوع در خصوص خدمات دیگر هم صادق است .علاوه بر اینکه شما در مراکز رشد و پارکهای فناوری هیچ گونه استقلال و آزادی عملی ندارید و عملا به جزیی از یک اداره دولتی تبدیل  میشوید که باید  دستورات کادر اداری که اصلا  و ماهیاتا با کارآفرینی ناسازگارند را اجرا کنید .

در حقیقت بررسی های انجام شده در خصوص  این بخش از اکوسیستم ایران نشان میدهد که این ساختار  از نوعی اختلال هویتی رنج میبرد  چرا که مدیریت فناوری در  وزارت علوم در پارکهای فناوری به دنبال  تبدیل دانش به فناوری است و در ادامه سعی کرده است  تا با  بر عهده گرفتن وظیفه شتابدهنده ها  مسیر تجاری سازی را تکمیل کند .غافل از اینکه  فرایند تجاری سازی فناوری، اصولا و ماهیتا با فرایند  تبدیل دانش به فناوری متفاوت است و مستلزم تجربیات عملی و تسلط کامل به شرایط است که حداقل نمیتوان از  مدیران پارک های علم و فناوری و مراکز رشد که   همگی کارمند و دارای تفکر کارمندی هستند انتظارش را داشت.

در اکوسیستم های شاخص دنیابرای این موضوع ساختارهای دیگری ایجاد شده است . در این اکوسیستم ها  علاوه بر  مراکز رشد و پارک های فناوری  که وظیفه ایجاد فناوری را به عهده دارند  ساختار هایی هم به صورت اختصاصی و با عنوان شتابدهنده کسب و کار ایجاد شده اند که  خدمات متنوع و بسیار موثری را برای تبدیل شده فناوری به محصول مورد تقاضای مشتری ارائه میکنند.

ساختار و وظایف شتابدهنده و تفاوت های آن با مراکز رشد

شتابدهنده در حقیقت یک مرکز هدایت ، مشاوره و جذب سرمایه  برای کسب و کار های کوچک و نوپا مبتنی بر فناوری و یا مبتنی بر راه حل ارئه شده برای یک مسئله مشتریان است . این مراکز با  دریافت بخشی از سهام  شرکت هایی که پذیرش میکنند حمایت هایی را در قالب  خدمات  مورد نیاز  از این شرکت ها  انجام میدهند و در حقیقت آنها را به سمت موفقیت راهنمایی میکنند .

مدیران و سهامداران شتابدهنده ها افرادی هستند که دارای تجربه های عملی در حوزه کارآفرینی  میباشند و  به دلیل اینکه سرمایه شان در شرکت های پذیرفته شده درگیر شده است بنابر این  تمام تلاش خود را برای موفقیت شرکت صورت میدهند . فرایند شناخت تیم های مناسب برای سرمایه گذاری در شتابدهنده نکته کلیدی و حساس روند این ساختار هاست .ارزیابی ایده هایی که به شتابدهنده ها وارد میشود اصولا با روند ارزیابی  مراکز رشد متفاوت است .در مراکز رشد  ایده شما توسط عده ای استاد دانشگاه و گاها چند نفر متخصص فنی از دستگاههای دولتی که همگی کارمند هستند ارزیابی میشود و بیشتر نگاه اکادمیک و فناورانه به این ارزیابی حاکم است و  هیچ توجهی به نیاز بازار  و نظر مشتری و  راه حلی که  ایده برای مسئله ای در جامعه ارائه میکند نمیشود . اما در شتابدهنده ها  ارزیابی توسط یک تیم کارآفرین انجام می شود که بسیاری از چالش های پیش روی  صاحب ایده را کاملا درک و لمس کرده است و از سوی دیگر تجربه عملی در مواجهه با بازار دارد . درخصوص  طرح های کسب و کار نیز ، در جلسات  ارزیابی مراکز رشد ایران  ،ارزیابی ها   فاقد هر گونه وجاهت کارشناسی اقتصادی و تجاری است و اغلب تنها به عنوان یک روند اداری و برای کامل بودن مستندات  پرونده جذب ، دریافت میشود و هیچ نظارتی بر آنها نیست . اما در شتابدهنده ها  از  انجا که شتابدهنده  قصد سرمایه گذاری به صورت  خصوصی در این  کسب و کار را دارد ، طرح کسب و کار را به دقت و با وسواس بررسی میکند و نقاط ضعف و قوت تیم را به خوبی ارزیابی میکند تا بتواند در ادامه خدمات مناسب را به تیم ها ارائه کند  در مقایسه  شما در مراکز رشد با مسئولانی مواجه هستید که چه شما موفق بشوید چه نه ،حقوق خود را از وزارت علوم دریافت میکنند و به دلیل اینکه  سرمایه ای که در اختیار شما گذاشته  اند به صورت تسهیلات و آن هم نه از محل سرمایه  خصوصی بلکه از محل بیت المال و بودجه دولت است  دلیلی برای نگرانی در مورد موفقیت شما ندارند .

خدمات شتابدهنده به تیمها

خدمات شتابدهنده ها در حوزه های آموزش و مالی  دسته بندی میشود در حوزه آموزش مربیانی با تخصص های گوناگون در کنار تیم هستند، روزانه 2 ساعت اموزش تخصصی در حوزه های کسب و کار به تیم ها ارائه میکنند  تا بتوانند در پایان فرصت شش ماهه داده شده مدل تجاری ایده خود را به سرمایه گذاران احتمالی ارائه کنند و مهارت لازم برای به  رشد و توسعه یک استارتاپ و توسعه ان را بدست اورند.

در بخش مالی هزینه های اولیه  استارتاپ ها شامل  هزینه ها فضای کار و امکانات ساخت مدل، مواد اولیه، هزینه غذا، مربی و مشاور تیم، هزینه ارتباطات  از سوی شتابدهنده پرداخت میشود . نکته مهم این است که  معمولا وجه نقد در اختیار شرکت ها قرار نمیگیرد و این مبالغ به صورت اعتبار و در قبال سهام شرکت هزینه میشود که  دو سود عمده دارد اول تا زمانی که صاحبان ایده و تیم کاری توانایی استفاده درست از منابع مالی را نیابند این منابع مالی با هدایت افراد با تجربه هزینه میشود و دوم اینکه به دلیل  در ارتباط بودن این منابع با سهام شرکت صاحبان ایده سعی در استفاده بهینه از آن را دارند .

پس از این مرحله تیم هایی که مدل تجاری خدمت یا محصول انها مورد بررسی قرار گرفته و پذیرش شده برای ورود به مرحله بعد و دریافت سرمایه اولیه راه اندازی بنگاه اقتصادی انتخاب میشوند. که در این مرحله امکانات زیر در اختیار انها قرار میگیرد:

1-    سرمایه شروع کار

2-    مشاوره امور مالیاتی و درامدها و سرمایه

3-    مشاوره امور حقوقی و ثبت شرکت

4-    در صورت نیاز به تخصص های دیگر شتابدهنده با استفاده از ارتباطات خود افراد دیگری را وارد گروه میکند.

5-    دفتر یا محل شرکت

6-    اموزش و همراهی شرکت

جمع بندی

بر اساس شواهد موجود و بر خلاف شعارهای داده شده در این سالها پارکهای علم و فناوری و مراکز رشد حلقه نهایی اتصال دانشگاه به اکوسیستم کارآفرینی نیستند چرا که  اهداف این مراکز و ساختارشان متناسب با فرایند مورد نیاز در این حوزه نیست .آنچه که در این  مارکز رخ میدهد تبدیل شدن دانش به فناوری است که در کشور های توسعه یافته با خریداری شدن این فناوری ها توسط شرکت های بزرگ  امکان تبدیل به محصول ایجاد میشود حال آنکه صنعت ما نه توان و نه علاقه ای به به کار گیری فناوری های بومی را ندارد و در کشور ما هم به عنوان یک کشور در حال گذار  این ظرفیت ها موجود نیست . بنابر این آنچه اتفاق می  افتد آن است که شرکت های کوچک و متوسطی که بتوانند  نیروهای تحصیل کرده را به سرعت به هسته های کارآفرین تبدیل کنند  امکان بروز و ظهور نمی یابند و تنها شرکت های فناوری ایجاد میشود که مدیران انها کمترین توانایی در خصوص اداره کسب و کار را ندارند و به محض خروج از محیط های حمایتی با چالش مواجه میشوند .

آنچه که لازمه تبدیل فناوری ایجاد شده در پارک ها به محصول و کسب و کار است در مفهوم شتابدهنده ها  قابل دستیابی است البته با قید این نکته که مسولان پارک های فناوری و مراکز رشد که همگی کارمند هستند و تفکر کارمندی دارند توانایی و صلاحیت اداره شتابدهنده ها راندارند.و در صورتی که وزارت علوم  بخواهد  زنجیره دانش تا بازار را کامل  کند نیاز است تا در دل پارک ها و یا در مرحله بعد از انها ساختار شتابدهنده ها را با ماهیتی کاملا متفاوت ایجاد کند که البته این مورد بسیار بعید به نظر می رسد . بنابر این  بهترین راهکار برای این موضوع ورود بخش خصوصی  به میدان ایجاد و توسعه شنتابدهنده ها در کشور است که میتواند منجر به  توسعه  سریع اکوسیستم کارآفرینی کشور شود .


پاسخی بگذارید »

شما باید وارد شوید تا بتوانید کامنت بگذارید.